Định nghĩa rối loạn phổ tự kỷ là gì?

07:30

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một trong những hội chứng phát triển thần kinh phổ biến hiện nay, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giao tiếp, hành vi và tương tác xã hội của trẻ. Việc hiểu rõ rối loạn phổ tự kỷ là gì sẽ giúp cha mẹ và cộng đồng có cái nhìn đúng đắn, từ đó có những biện pháp can thiệp kịp thời để hỗ trợ trẻ hòa nhập cuộc sống.

Rối loạn phổ tự kỷ là gì?

Rối loạn phổ tự kỷ (tiếng Anh là Autism Spectrum Disorder - ASD) là một hội chứng rối loạn phát triển lan tỏa, xuất hiện từ những năm đầu đời và kéo dài suốt đời. Thuật ngữ "phổ" được sử dụng vì các triệu chứng và mức độ nghiêm trọng của hội chứng này rất đa dạng ở mỗi cá nhân. Có trẻ chỉ gặp khó khăn nhẹ, nhưng cũng có trẻ cần sự hỗ trợ hoàn toàn trong sinh hoạt hàng ngày.

Các đặc trưng cơ bản của rối loạn phổ tự kỷ

Mặc dù mỗi trẻ tự kỷ có những biểu hiện khác nhau, nhưng nhìn chung, hội chứng này được đặc trưng bởi hai nhóm khiếm khuyết chính sau:

1. Khó khăn trong giao tiếp và tương tác xã hội

• Thiếu tương tác bằng mắt: Trẻ thường né tránh ánh nhìn trực diện khi trò chuyện.
• Chậm phát triển ngôn ngữ: Trẻ có thể chậm nói, nói nhại lời (lặp lại lời người khác) hoặc sử dụng ngôn ngữ một cách bất thường.
• Khó khăn trong việc kết bạn: Trẻ ít thể hiện sự quan tâm đến việc chơi cùng bạn bè đồng trang lứa, thường thích chơi một mình.
• Không hiểu các quy tắc xã hội: Gặp khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ cơ thể, biểu cảm khuôn mặt hoặc tông giọng của người khác.

2. Hành vi rập khuôn, lặp đi lặp lại và sở thích hạn chế

• Hành vi lặp lại: Trẻ thường có các cử động lặp đi lặp lại như nhón chân, vẫy tay, xoay tròn người hoặc xếp đồ chơi thành hàng thẳng.
• Nhạy cảm giác quan: Trẻ có thể quá nhạy cảm hoặc kém nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng, mùi vị hoặc nhiệt độ (ví dụ: sợ tiếng máy sấy tóc, chỉ ăn một vài món cố định).
• Thói quen cứng nhắc: Trẻ rất khó thích nghi với sự thay đổi trong sinh hoạt hàng ngày và dễ nổi giận nếu lịch trình bị xáo trộn.

Ảnh hưởng của rối loạn phổ tự kỷ đối với sự phát triển của trẻ

Rối loạn phổ tự kỷ gây ra những ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều khía cạnh trong quá trình phát triển của trẻ:

• Phát triển nhận thức và học tập: Nhiều trẻ tự kỷ gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức theo phương pháp giáo dục thông thường, dẫn đến kết quả học tập hạn chế. Tuy nhiên, một số trẻ lại có khả năng đặc biệt trong các lĩnh vực như toán học, âm nhạc hoặc hội họa.
• Kỹ năng tự phục vụ: Khó khăn trong vận động và nhận thức khiến trẻ chậm biết tự mặc quần áo, vệ sinh cá nhân hoặc ăn uống.
• Tâm lý và cảm xúc: Do khó diễn đạt mong muốn của mình, trẻ dễ rơi vào trạng thái ức chế, dẫn đến các hành vi ăn vạ, la hét hoặc tự gây thương tích.

Nguyên nhân gây ra rối loạn phổ tự kỷ

Hiện nay, y học vẫn chưa tìm ra một nguyên nhân duy nhất gây ra rối loạn phổ tự kỷ. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng hội chứng này là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố:

• Yếu tố di truyền: Các đột biến gen hoặc tiền sử gia đình có người mắc tự kỷ làm tăng nguy cơ ở trẻ.
• Yếu tố môi trường: Tuổi của cha mẹ khi sinh con cao, người mẹ tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc mắc một số bệnh nhiễm trùng trong thai kỳ.
• Sự phát triển của não bộ: Những bất thường trong cấu trúc và chức năng của não bộ ảnh hưởng đến cách truyền tải thông tin.

Cách hỗ trợ và can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

Mặc dù không có thuốc chữa khỏi hoàn toàn rối loạn phổ tự kỷ, nhưng việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời trước 3 tuổi (giai đoạn vàng) mang lại hiệu quả rất lớn:

• Trị liệu ngôn ngữ: Giúp trẻ cải thiện khả năng giao tiếp và diễn đạt nhu cầu của bản thân.
• Trị liệu hành vi (ABA): Giúp trẻ giảm các hành vi tiêu cực và học các hành vi tích cực, kỹ năng xã hội.
• Giáo dục đặc biệt: Chương trình học được thiết kế riêng biệt phù hợp với năng lực của từng trẻ.
• Sự đồng hành của gia đình: Cha mẹ đóng vai trò quan trọng nhất trong việc kiên nhẫn yêu thương, thấu hiểu và tạo môi trường an toàn cho trẻ phát triển.

Những điều cần nhớ!

Rối loạn phổ tự kỷ không phải là một căn bệnh, mà là một sự khác biệt trong cách phát triển của não bộ. Việc thấu hiểu rối loạn phổ tự kỷ là gì sẽ giúp chúng ta bớt đi những kỳ thị, thay vào đó là sự bao dung, hỗ trợ để trẻ tự kỷ có cơ hội phát huy tối đa tiềm năng của mình và hòa nhập tốt hơn với cộng đồng.

Nguồn! Bộ Y tế - Quyết định số 1607/QĐ-BYT